Nasza Ojczyzna Europa. Alcide De Gasperi jako reformator włoskiej idei narodowej; Piotr Podemski

Alcide De Gasperi (1881–1954) to bezspornie jedna z najważniejszych postaci w dziejach XX-wiecznych Włoch, niemal powszechnie czczony jako ojciec Ojczyzny, założyciel Republiki Włoskiej i wzorzec męża stanu. Kultura polityczna powojennych Włoch – liberalnej demokracji z dominującą rolą partii chadeckiej, osadzonej stabilnie we wspólnocie europejskiej i sojuszu atlantyckim – jest jego dziełem. De Gasperi zasługuje na uwagę również dlatego, że jest oficjalnie uznanym „pionierem Unii Europejskiej”, obok postaci tak znanych jak Robert Schuman, Jean Monnet i Konrad Adenauer. Tymczasem autentyczna znajomość postaci i myśli De Gasperiego w Polsce jest bardzo ograniczona, nawet wśród specjalistów, gdyż bywa co najwyżej – błędnie – przywoływany jako zwolennik rzekomo łagodniejszej, innej niż współcześnie realizowana, wizji integracji europejskiej. Alcide De Gasperi – podobnie zresztą jak Schuman i Adenauer – był zaś, owszem, osobą głęboko religijną, katolikiem posiadającym dziś status kandydata na ołtarze, ale zarazem – przynajmniej na koniec życia – żarliwym zwolennikiem federacji europejskiej, który Europę nazywał „naszą Ojczyzną”.

Celem książki jest próba odtworzenia ewolucji myśli politycznej Alcide De Gasperiego w trzech okresach jego życia: jako przedstawiciela włoskiej mniejszości narodowej w imperium Habsburgów, jako katolika i rzecznika autonomii Trentino w ramach Włoch, przeciwstawiającego się faszystowskiemu mitowi narodu i wreszcie – jako autora nowoczesnej wizji narodu włoskiego w Europie, opartej na relatywnie pozytywnych doświadczeniach wielonarodowej monarchii austro-węgierskiej oraz traumatycznych – z czasów faszystowskiego totalitaryzmu. Cel wiąże się z odpowiedzią na kilka pytań badawczych:

1) na ile myśl polityczna Alcide De Gasperiego w odniesieniu do idei narodu włoskiego była stała, a na ile zmienna, na różnych etapach jego biografii?;

2) jakie konkretnie wydarzenia i doświadczenia stały się powodem ewentualnych zmian?;

3) dlaczego i w jaki sposób Alcide De Gasperiemu udało się w swej myśli pogodzić głęboko przeżywaną wiarę katolicką z szacunkiem dla idei świeckiego państwa demokratycznego oraz liberalną wersją nacjonalizmu sprzyjającą integracji europejskiej w formie federacyjnej?;

4) czy model ten mógłby być użyteczny we współczesnej Polsce?