Sygnet Rakszasy (Mudrarakszasa), Wiśakhadatta; przekład Maria Krzysztof Byrski

Sygnet Rakszasy czyli Mudrarakszasa Wiśakhadatty to sztuka sanskrycka w Polsce dotychczas właściwie nieznana1, choć ciesząca się olbrzymim zainteresowaniem zarówno w Indiach jak i poza nimi.

O autorze tego dzieła wiemy tylko tyle, ile on sam o sobie powiada w krótkim prologu do sztuki, że był synem króla Bhaskaradatty i wnukiem księcia Wateśwaradatty..

Można jednak z dużą dozą prawdopodobieństwa przyjąć, że autor był raczej nadwornym dramaturgiem Ćandragupty II Wikramadiji (przełom IV i V w. n.e.)

Jest to jedyny znany jak dotąd dramat doby klasycznej osnuty na tle wypadków historycznych. Chodzi mianowicie o upadek dynastii Nandów, rządzącej Magadhą ze stolicą w Pataliputrze i o intronizację Ćandragupty Maurji, (ok. 321 – ok. 297 p.n.e.) dziada słynnego cesarza Aśoki. Wypadki te były mniej więcej współczesne indyjskiej kampanii Aleksandra Wielkiego.

Akt I tego obszernego siedmioaktowego dramatu dobrze wprowadza w bardzo skomplikowaną, misternie uknutą intrygę. Otóż zlekceważony przez panującego władcę z dynastii Nandów uczony bramin o imieniu Ćanakja zwany także Wisznuguptą z przydomkiem Kautilja – Krętacz poprzysięga zemstę. Posługując się więc jednym z nieprawych synów tego władcy, spłodzonym z kobietą z warny śudrów, niejaką Murą (dlatego też mówi o nim Wryszala (Chłystek), co jest określeniem właściwym wobec człowieka z tej warny), doprowadza do przewrotu, w rezultacie którego giną prawie wszyscy członkowie panującej tam do owych czasów dynastii. Wśród żywych pozostaje jeden z dalszych krewnych, książę Malajaketu oraz minister dynastii Nandów o imieniu Rakszasa – Demon. Minister Rakszasa, pozostając wierny dynastii Nandów postanawia walczyć o tron dla pozostałego przy życiu księcia z tej dynastii – Malajaketu. Bezwzględna rozgrywka taktyczna przy użyciu wszelkich, najpodlejszych chwytów walki politycznej jak zdrada, podstęp, oszustwo i szantaż, przynosi jego przeciwnikowi Ćanakji ostateczny triumf w postaci zmuszenia ministra Rakszasy do kolaboracji z nową władzą.