Uniwersum Mahabharaty; Andrzej Babkiewicz

Zespół wybitnych polskich indologów podjął się przetłumaczenia na język polski Mahabharaty(poczynając od Ksiąg bitewnych, realizowanego w ramach grantu Narodowego Programu na Rzecz Humanistyki Uniwersalia 2.2, no. 22H/16/0357/84 (2017–2023), jednego z dwóch głównych hinduistycznych poematów epickich, znajdujący się w kategorii smryti i należący do głównych dzieł literatury indyjskiej.

Aby pomóc czytelnikowi w zorientowaniu się w bogactwie treści MBh, powstał tom Universum Mahabharaty autorstwa Andrzeja Babkiewicza. Znajdują się tutaj wszystkie ważne informacje dotyczące MBh, od bohaterów poczynając, poprzez ówczesną geografię, kończąc na faunie i florze.

Autor dokonał wszelkich starań, aby wszystkie elementy składające się na obraz walk były znane odbiorcy, aby każdy mógł je sobie doskonale zwizualizować. Przygotowana rekonstrukcja Uniwersum podzielona jest na rozdziały z wyodrębnionymi podrozdziałami. I tak najpierw zapoznajemy się ze źródłami rekonstrukcji, na które składają się rzeźby i rozmaite artefakty. Uporządkowane to zostało historycznie i to poczynając już od późnego okresu harappańskiego, wprawdzie jeszcze ściśle przed wedyjskiego, ale jak uzasadnia Autor na licznych przykładach doskonale ilustrowanych rozmaitymi eksponatami z różnych muzeów, obecnych w świecie Mahabharaty. Nie tylko w tym podrozdziale, ale w całej części, jak i – o ile jest to możliwe w następnych rozdziałach – Autor stara się nie być gołosłownym, lecz ilustruje kolejne wyliczenia konkretnymi, zachowanymi eksponatami. Po okresie harappańskim omówiona jest kultura skarbów miedzianych oraz kultura szarej ceramiki malowanej. Kolejne eksponaty pochodzą z okresu imperium neoasyryjskiego, imperium Achemenidów, aż po czasy dynastii Maurjów i Kuszanów. W rozdziale II przedstawieni są główni bohaterowie dramatu. I tu również obraz jest bardzo szczegółowy i wyrazisty. Najpierw zaprezentowane są dwa rywalizujące ze sobą stronnictwa: Kaurawów i Pandawów. W opisach wyodrębnieni są wojownicy pierwszoplanowi, epizodyczni oraz postaci tła. Dodatkowo opisane są godła bohaterów, często ich znaczenie, geneza, ale także maści ich koni, co, jak dowiadujemy się z opisów, zdaje się mieć znaczenie symboliczne. Wszystko to oczywiście nie dzieje się w próżni, lecz w konkretnej sytuacji geograficznej. I temu poświęcony jest rozdział III. Tło geograficzne jest opracowane w bardzo ciekawy i specyficzny sposób. Z jednej strony autor stara się opisać miejsca wydarzeń odwołując się do naszej dzisiejszej wiedzy na temat tych terenów, a z drugiej rekonstruować je w oparciu o dane z samego tekstu Mahabharaty. I tak najpierw mamy listę krain i ludów, z klasycznym podziałem geograficznym na rejony. Ale już w kolejnym podrozdziale jest opis wynikający z podbojów kolejnych rejonów zarówno przez samego Pandu, jak i jego pięciu synów. Ciekawym wyodrębnieniem jest zarysowanie tych rejonów z perspektywy geografii pielgrzymkowej. Osobny podrozdział poświęcony jest rzekom; i tu znów mamy skonfrontowane różne stanowiska, geograficzne i te, które możemy zrekonstruować z mitycznymi wręcz wzmiankami z tekstu. Środowisko przyrodnicze jest przedstawione z klasycznym podziałem na faunę i florę. Niezwykle interesujący jest zabieg, jakiego A. Babkiewicz w tym miejscu dokonał; wyszukał i przedstawił ilustracje poszczególnych gatunków, jakie zachowały się na licznych przykładach najstarszej rzeźby indyjskiej. Zamieszczone pod koniec podrozdziałów katalogi są cennym dokumentem same w siebie, nie tylko jako uzupełnienie całego Uniwersum Mahabharaty